5-нұсқа

     Тұмса табиғат фотографы Инго Арндт өміріндегі алғашқы үлкен құмырсқа илеуін бала кезінде орман ішіндегі 1,5 метрлік құмырсқа илеуіне тап болады. 
     Дене тұрқы жарты сантиметрдей болатын жәндіктер осындай үлкен құрылымдарды қалай тұрғызады? Неге олардан өткір иіс шығады? 
Үлкен илеулер екі бөліктен тұрады: бірі жер бетінде, екіншісі жер астында. Қызыл орман құмырсқалары оларды топырақты үңгіп, қылқан жапырақтар, жапырақтар, қабықтар мен бұтақтарды жинау арқылы жасайды. Әрбір илеу үлкейген сайын жаңа кіреберістер, дәліздер қосып отырады. Бұл ұяларда 30 000-нан 16 млн-ға дейін жәндік тіршілік ететіндіктен, әлемдегі барлық құмырсқа түрінің ішіндегі ең үлкен жерүсті илеулері болып саналады.
     Мысалы, құмырсқалар өз құрсақтарының артқы бөлігіндегі у безінде құмырсқа қышқылын өндіреді. Илеу салғанда микробқа қарсы қасиеттері бар ағаш шайырын жинап, оған микробқа қарсы өз қышқылын себеді. Сөйтіп, микробқа қарсы екі зат қосындысын илеудің барлық жеріне таратып, бактерия мен саңырауқұлақ патогеніне қарсы қолданады.
     Құмырсқа қышқылын өзге зиянкестерді, мысалы, шырша ормандарындағы жойқын зиянкестің бірі – қабықжегілерді (subfamily Scolytinae) жоюға пайдалануға болады. Ағаштарды әлсіретіп, жоюға әкелетін қабықжегінің азаюы бітелерге жақсы. Құмырсқалар бітелерді «сауып», өздерінің негізгі қорегі балшырынды алады.

Құмырсқаның табиғаттағы рөлі

  Тұмса табиғат фотографы Инго Арндт өміріндегі алғашқы үлкен құмырсқа илеуін бала кезінде орман ішіндегі 1,5 метрлік құмырсқа илеуіне тап болады. 
   Дене тұрқы жарты сантиметрдей болатын жәндіктер осындай үлкен құрылымдарды қалай тұрғызады? Неге олардан өткір иіс шығады? 
Үлкен илеулер екі бөліктен тұрады: бірі жер бетінде, екіншісі жер астында. Қызыл орман құмырсқалары оларды топырақты үңгіп, қылқан жапырақтар, жапырақтар, қабықтар мен бұтақтарды жинау арқылы жасайды. Әрбір илеу үлкейген сайын жаңа кіреберістер, дәліздер қосып отырады. Бұл ұяларда 30 000-нан 16 млн-ға дейін жәндік тіршілік ететіндіктен, әлемдегі барлық құмырсқа түрінің ішіндегі ең үлкен жерүсті илеулері болып саналады.
   Мысалы, құмырсқалар өз құрсақтарының артқы бөлігіндегі у безінде құмырсқа қышқылын өндіреді. Илеу салғанда микробқа қарсы қасиеттері бар ағаш шайырын жинап, оған микробқа қарсы өз қышқылын себеді. Сөйтіп, микробқа қарсы екі зат қосындысын илеудің барлық жеріне таратып, бактерия мен саңырауқұлақ патогеніне қарсы қолданады.
   Құмырсқа қышқылын өзге зиянкестерді, мысалы, шырша ормандарындағы жойқын зиянкестің бірі – қабықжегілерді (subfamily Scolytinae) жоюға пайдалануға болады. Ағаштарды әлсіретіп, жоюға әкелетін қабықжегінің азаюы бітелерге жақсы. Құмырсқалар бітелерді «сауып», өздерінің негізгі қорегі балшырынды алады.

Құмырсқаның қорегі

   Жетіген - қазақ халқының көп ішекті шертпелі аспабы. Ертеректе ел арасында сақталған көне жетігеннің ішегі аттың қылынан тағылып, тиектің орнына асықтар пайдаланылатын болған. Аспаптың құлақ күйі осы асықтарды әрлі-берлі жылжыту арқылы келтірілген. Ішек сандары жетеу болғандықтан, аспап Жетіген аталған.18 ғасырда қазақ даласын аралаған саяхатшы-этнографтар И.Лепехин, И.Георги, т.б. екі ішекті домбырадан басқа көп ішекті аспаптардың да болғандығын жазады. 
   Ал саяхатшы А.С. Паллас 1786 жылғы қазақ даласын аралаған сапарында осы күнгі жетігеннің көне түрін кездестірген. “Бұл аспап шыршадан жасалған шағын ғана жәшік, оның түбі ғана бар. Оған ішектер ешбір құлақсыз керілген. Бұл аспапты құлақ күйіне келтіру үшін әрбір ішектің астына кішкене тиек — қойдың асықтары қойылады. Музыкант ішектің ұзын жағын сол қолымен тартады да, оң қолымен дишкантта ойнайды”, — деп жазған. Этнограф-саяхатшылардың осы секілді жазбаларына қарағанда, Жетіген аспабы қазақ халқы арасында 19 ғ-дың ортасына дейін сақталып, бертін келе жоғалып кеткен. 
   1817 жылғы “Сибирский вестник” журналында жазылған анықтама бойынша белгілі шебер Оразғазы Бейсенбекұлы 1966 ж. Жетіген аспабының алғашқы нұсқасын қалпына келтіріп жасап шықты. 
   Жетігеннің ноталық жүйесін анықтаған ғалым-зерттеуші Б.Сарыбаев болды. Жетіген аспабына байланысты оны ертеде жеті ұлынан айырылған күйші-өнерпаз жасап, “Жетігеннің жеті күйін” шығарыпты дейтін аңыз бар. Аспаптық-фольклорлық музыкамызда ерекше орын алатын бұл аспап 1970 жылдан бері Т.Сарыбаев, Е.Құсайынов, С.Мерекеев, т.б. музыкашылардың орындауында жаңаша сипатқа ие болды.

Жетігеннің нотолық жүйесін анықтаған ғалым

   Жетіген - қазақ халқының көп ішекті шертпелі аспабы. Ертеректе ел арасында сақталған көне жетігеннің ішегі аттың қылынан тағылып, тиектің орнына асықтар пайдаланылатын болған. Аспаптың құлақ күйі осы асықтарды әрлі-берлі жылжыту арқылы келтірілген. Ішек сандары жетеу болғандықтан, аспап Жетіген аталған.18 ғасырда қазақ даласын аралаған саяхатшы-этнографтар И.Лепехин, И.Георги, т.б. екі ішекті домбырадан басқа көп ішекті аспаптардың да болғандығын жазады. 
   Ал саяхатшы А.С. Паллас 1786 жылғы қазақ даласын аралаған сапарында осы күнгі жетігеннің көне түрін кездестірген. “Бұл аспап шыршадан жасалған шағын ғана жәшік, оның түбі ғана бар. Оған ішектер ешбір құлақсыз керілген. Бұл аспапты құлақ күйіне келтіру үшін әрбір ішектің астына кішкене тиек — қойдың асықтары қойылады. Музыкант ішектің ұзын жағын сол қолымен тартады да, оң қолымен дишкантта ойнайды”, — деп жазған. Этнограф-саяхатшылардың осы секілді жазбаларына қарағанда, Жетіген аспабы қазақ халқы арасында 19 ғ-дың ортасына дейін сақталып, бертін келе жоғалып кеткен. 
   1817 жылғы “Сибирский вестник” журналында жазылған анықтама бойынша белгілі шебер Оразғазы Бейсенбекұлы 1966 ж. Жетіген аспабының алғашқы нұсқасын қалпына келтіріп жасап шықты. 
   Жетігеннің ноталық жүйесін анықтаған ғалым-зерттеуші Б.Сарыбаев болды. Жетіген аспабына байланысты оны ертеде жеті ұлынан айырылған күйші-өнерпаз жасап, “Жетігеннің жеті күйін” шығарыпты дейтін аңыз бар. Аспаптық-фольклорлық музыкамызда ерекше орын алатын бұл аспап 1970 жылдан бері Т.Сарыбаев, Е.Құсайынов, С.Мерекеев, т.б. музыкашылардың орындауында жаңаша сипатқа ие болды.

Мәтін үзіндісінен мәтін түрін анықтаңыз. 

 «Бұл аспап шыршадан жасалған шағын ғана жәшік, оның түбі ғана бар. Оған ішектер ешбір құлақсыз керілген. Бұл аспапты құлақ күйіне келтіру үшін әрбір ішектің астына кішкене тиек – қойдың асықтары қойылады. Музыкант ішектің ұзын жағын сол қолымен тартады да, оң қолымен дишкантта ойнайды».

   Жетіген - қазақ халқының көп ішекті шертпелі аспабы. Ертеректе ел арасында сақталған көне жетігеннің ішегі аттың қылынан тағылып, тиектің орнына асықтар пайдаланылатын болған. Аспаптың құлақ күйі осы асықтарды әрлі-берлі жылжыту арқылы келтірілген. Ішек сандары жетеу болғандықтан, аспап Жетіген аталған.18 ғасырда қазақ даласын аралаған саяхатшы-этнографтар И.Лепехин, И.Георги, т.б. екі ішекті домбырадан басқа көп ішекті аспаптардың да болғандығын жазады. 
   Ал саяхатшы А.С. Паллас 1786 жылғы қазақ даласын аралаған сапарында осы күнгі жетігеннің көне түрін кездестірген. “Бұл аспап шыршадан жасалған шағын ғана жәшік, оның түбі ғана бар. Оған ішектер ешбір құлақсыз керілген. Бұл аспапты құлақ күйіне келтіру үшін әрбір ішектің астына кішкене тиек — қойдың асықтары қойылады. Музыкант ішектің ұзын жағын сол қолымен тартады да, оң қолымен дишкантта ойнайды”, — деп жазған. Этнограф-саяхатшылардың осы секілді жазбаларына қарағанда, Жетіген аспабы қазақ халқы арасында 19 ғ-дың ортасына дейін сақталып, бертін келе жоғалып кеткен. 
   1817 жылғы “Сибирский вестник” журналында жазылған анықтама бойынша белгілі шебер Оразғазы Бейсенбекұлы 1966 ж. Жетіген аспабының алғашқы нұсқасын қалпына келтіріп жасап шықты. 
   Жетігеннің ноталық жүйесін анықтаған ғалым-зерттеуші Б.Сарыбаев болды. Жетіген аспабына байланысты оны ертеде жеті ұлынан айырылған күйші-өнерпаз жасап, “Жетігеннің жеті күйін” шығарыпты дейтін аңыз бар. Аспаптық-фольклорлық музыкамызда ерекше орын алатын бұл аспап 1970 жылдан бері Т.Сарыбаев, Е.Құсайынов, С.Мерекеев, т.б. музыкашылардың орындауында жаңаша сипатқа ие болды.

Мәтіннің жанры

   Рас-әл-Хайма туристерді өзіне тән жоғары сапалы жағажай курорттары, мәдени ескерткіштері мен табиғат аясындағы таңғажайып демалыстарымен баурап алады. Біріккен Араб Әмірліктерінің ең көрікті әмірлігі саналатын бұл қалада шексіз шөлдер мен ақшаңқай жағажайлар алып таулармен әдемі үйлесім тауып, саяхатшыларға сан алуан әсер сыйлайды.
   Рас-әл-Хайма тарихи тамырын көлемі 7 000 жылды құрайтын қола дәуірінен алады. Сол себепті әмірлік аумағында көптеген тарихи ескерткіш пен артефактілер сақталған. Солардың қатарында: маржан жинаушылардың ежелгі ауылы – Әл-Жазира әл-Хамра, таудың басында орналасқан ежелгі бекініс – Дайя тау қамалы, көне сауда орталығы – Джулфар қаласы, ежелгі тұрғындар мекен еткен аймақ – Шимал қонысы бар.
   Әл-Жазира-әл-Хамра – осы аймақта сақталған жалғыз маржан жинаушылар ауылы. Деректер бойынша, бұл ауыл туралы алғашқы жазбалар XIV ғасырдан бастап кездеседі. XIX ғасырда ауылда шамамен 500 үй болған, ал оның тұрғындары, зааб тайпасы, молшылықта өмір сүрген деседі. Алайда, 1968–1971 жылдары БАӘ-де мұнай кен орындарының табылуы ауылдағы өмірді түбегейлі өзгертті. Ауыл тұрғындары Әбу-Даби мен Дубайға жақсы өмір іздеп көшуге мәжбүр болды, ал бос қалған ауыл «ашық аспан астындағы мұражайға» айналды. Қаңырап бос қалған ескі көшелердің бойымен жүрген туристер бұл мекеннен ұмытылмас әсер алып қайтады. Балшықтан жасалған үйлер мен көне ғимараттарға кірген кезде, ауыл босай бастағанға дейін мұнда тұрғындар қалай өмір сүргенін елестетуге болады. Қыс мезгілінде ауыл мәдени өмірдің орталығына айналып, әлемнің түрлі елінен келген суретшілердің туындыларын көруге мүмкіндік береді.
   Дайя қамалы Рас-әл-Хайманың солтүстігіндегі таулар мен құрма өсетін аймақтың ортасында орналасқан. Бұл – БАӘ-де сақталған жалғыз тау қамалы. Кейінгі қола дәуіріне (б.з.д. 1600–1300 ж.ж.) жататын бұл мекенде жергілікті тұрғындардың қоныстары болған. XIX ғасырда алтын түстес балшықтан тұрғызылған қос мұнаралы қамал 1990 жылдардың соңында қайта жөндеуден өткен. 1819 жылы  бұл маңызды тарихи ескерткіш маңында британ әскерлері мен жергілікті кавасим тайпалары арасында шайқас болған. 239 сатылы баспалдақты еңсеріп, қамалдың шыңына шыққан туристер таулар, пальма ағаштары мен теңіздің таңғажайып көрінісіне куә болады.

Рас-әл-Хайманың ежелгі тұрғындар мекен еткен аймағы

   Рас-әл-Хайма туристерді өзіне тән жоғары сапалы жағажай курорттары, мәдени ескерткіштері мен табиғат аясындағы таңғажайып демалыстарымен баурап алады. Біріккен Араб Әмірліктерінің ең көрікті әмірлігі саналатын бұл қалада шексіз шөлдер мен ақшаңқай жағажайлар алып таулармен әдемі үйлесім тауып, саяхатшыларға сан алуан әсер сыйлайды.
   Рас-әл-Хайма тарихи тамырын көлемі 7 000 жылды құрайтын қола дәуірінен алады. Сол себепті әмірлік аумағында көптеген тарихи ескерткіш пен артефактілер сақталған. Солардың қатарында: маржан жинаушылардың ежелгі ауылы – Әл-Жазира әл-Хамра, таудың басында орналасқан ежелгі бекініс – Дайя тау қамалы, көне сауда орталығы – Джулфар қаласы, ежелгі тұрғындар мекен еткен аймақ – Шимал қонысы бар.
   Әл-Жазира-әл-Хамра – осы аймақта сақталған жалғыз маржан жинаушылар ауылы. Деректер бойынша, бұл ауыл туралы алғашқы жазбалар XIV ғасырдан бастап кездеседі. XIX ғасырда ауылда шамамен 500 үй болған, ал оның тұрғындары, зааб тайпасы, молшылықта өмір сүрген деседі. Алайда, 1968–1971 жылдары БАӘ-де мұнай кен орындарының табылуы ауылдағы өмірді түбегейлі өзгертті. Ауыл тұрғындары Әбу-Даби мен Дубайға жақсы өмір іздеп көшуге мәжбүр болды, ал бос қалған ауыл «ашық аспан астындағы мұражайға» айналды. Қаңырап бос қалған ескі көшелердің бойымен жүрген туристер бұл мекеннен ұмытылмас әсер алып қайтады. Балшықтан жасалған үйлер мен көне ғимараттарға кірген кезде, ауыл босай бастағанға дейін мұнда тұрғындар қалай өмір сүргенін елестетуге болады. Қыс мезгілінде ауыл мәдени өмірдің орталығына айналып, әлемнің түрлі елінен келген суретшілердің туындыларын көруге мүмкіндік береді.
   Дайя қамалы Рас-әл-Хайманың солтүстігіндегі таулар мен құрма өсетін аймақтың ортасында орналасқан. Бұл – БАӘ-де сақталған жалғыз тау қамалы. Кейінгі қола дәуіріне (б.з.д. 1600–1300 ж.ж.) жататын бұл мекенде жергілікті тұрғындардың қоныстары болған. XIX ғасырда алтын түстес балшықтан тұрғызылған қос мұнаралы қамал 1990 жылдардың соңында қайта жөндеуден өткен. 1819 жылы  бұл маңызды тарихи ескерткіш маңында британ әскерлері мен жергілікті кавасим тайпалары арасында шайқас болған. 239 сатылы баспалдақты еңсеріп, қамалдың шыңына шыққан туристер таулар, пальма ағаштары мен теңіздің таңғажайып көрінісіне куә болады.

Сөйлемдегі сан есімнің мағыналық түрі.

XIX ғасырда ауылда шамамен 500 үй болған, ал оның тұрғындары, зааб тайпасы, молшылықта өмір сүрген деседі.

   Рас-әл-Хайма туристерді өзіне тән жоғары сапалы жағажай курорттары, мәдени ескерткіштері мен табиғат аясындағы таңғажайып демалыстарымен баурап алады. Біріккен Араб Әмірліктерінің ең көрікті әмірлігі саналатын бұл қалада шексіз шөлдер мен ақшаңқай жағажайлар алып таулармен әдемі үйлесім тауып, саяхатшыларға сан алуан әсер сыйлайды.
   Рас-әл-Хайма тарихи тамырын көлемі 7 000 жылды құрайтын қола дәуірінен алады. Сол себепті әмірлік аумағында көптеген тарихи ескерткіш пен артефактілер сақталған. Солардың қатарында: маржан жинаушылардың ежелгі ауылы – Әл-Жазира әл-Хамра, таудың басында орналасқан ежелгі бекініс – Дайя тау қамалы, көне сауда орталығы – Джулфар қаласы, ежелгі тұрғындар мекен еткен аймақ – Шимал қонысы бар.
   Әл-Жазира-әл-Хамра – осы аймақта сақталған жалғыз маржан жинаушылар ауылы. Деректер бойынша, бұл ауыл туралы алғашқы жазбалар XIV ғасырдан бастап кездеседі. XIX ғасырда ауылда шамамен 500 үй болған, ал оның тұрғындары, зааб тайпасы, молшылықта өмір сүрген деседі. Алайда, 1968–1971 жылдары БАӘ-де мұнай кен орындарының табылуы ауылдағы өмірді түбегейлі өзгертті. Ауыл тұрғындары Әбу-Даби мен Дубайға жақсы өмір іздеп көшуге мәжбүр болды, ал бос қалған ауыл «ашық аспан астындағы мұражайға» айналды. Қаңырап бос қалған ескі көшелердің бойымен жүрген туристер бұл мекеннен ұмытылмас әсер алып қайтады. Балшықтан жасалған үйлер мен көне ғимараттарға кірген кезде, ауыл босай бастағанға дейін мұнда тұрғындар қалай өмір сүргенін елестетуге болады. Қыс мезгілінде ауыл мәдени өмірдің орталығына айналып, әлемнің түрлі елінен келген суретшілердің туындыларын көруге мүмкіндік береді.
   Дайя қамалы Рас-әл-Хайманың солтүстігіндегі таулар мен құрма өсетін аймақтың ортасында орналасқан. Бұл – БАӘ-де сақталған жалғыз тау қамалы. Кейінгі қола дәуіріне (б.з.д. 1600–1300 ж.ж.) жататын бұл мекенде жергілікті тұрғындардың қоныстары болған. XIX ғасырда алтын түстес балшықтан тұрғызылған қос мұнаралы қамал 1990 жылдардың соңында қайта жөндеуден өткен. 1819 жылы  бұл маңызды тарихи ескерткіш маңында британ әскерлері мен жергілікті кавасим тайпалары арасында шайқас болған. 239 сатылы баспалдақты еңсеріп, қамалдың шыңына шыққан туристер таулар, пальма ағаштары мен теңіздің таңғажайып көрінісіне куә болады.

Суретшілердің туындыларын көруге мүмкіндік беретін кезең

   Рас-әл-Хайма туристерді өзіне тән жоғары сапалы жағажай курорттары, мәдени ескерткіштері мен табиғат аясындағы таңғажайып демалыстарымен баурап алады. Біріккен Араб Әмірліктерінің ең көрікті әмірлігі саналатын бұл қалада шексіз шөлдер мен ақшаңқай жағажайлар алып таулармен әдемі үйлесім тауып, саяхатшыларға сан алуан әсер сыйлайды.
   Рас-әл-Хайма тарихи тамырын көлемі 7 000 жылды құрайтын қола дәуірінен алады. Сол себепті әмірлік аумағында көптеген тарихи ескерткіш пен артефактілер сақталған. Солардың қатарында: маржан жинаушылардың ежелгі ауылы – Әл-Жазира әл-Хамра, таудың басында орналасқан ежелгі бекініс – Дайя тау қамалы, көне сауда орталығы – Джулфар қаласы, ежелгі тұрғындар мекен еткен аймақ – Шимал қонысы бар.
   Әл-Жазира-әл-Хамра – осы аймақта сақталған жалғыз маржан жинаушылар ауылы. Деректер бойынша, бұл ауыл туралы алғашқы жазбалар XIV ғасырдан бастап кездеседі. XIX ғасырда ауылда шамамен 500 үй болған, ал оның тұрғындары, зааб тайпасы, молшылықта өмір сүрген деседі. Алайда, 1968–1971 жылдары БАӘ-де мұнай кен орындарының табылуы ауылдағы өмірді түбегейлі өзгертті. Ауыл тұрғындары Әбу-Даби мен Дубайға жақсы өмір іздеп көшуге мәжбүр болды, ал бос қалған ауыл «ашық аспан астындағы мұражайға» айналды. Қаңырап бос қалған ескі көшелердің бойымен жүрген туристер бұл мекеннен ұмытылмас әсер алып қайтады. Балшықтан жасалған үйлер мен көне ғимараттарға кірген кезде, ауыл босай бастағанға дейін мұнда тұрғындар қалай өмір сүргенін елестетуге болады. Қыс мезгілінде ауыл мәдени өмірдің орталығына айналып, әлемнің түрлі елінен келген суретшілердің туындыларын көруге мүмкіндік береді.
   Дайя қамалы Рас-әл-Хайманың солтүстігіндегі таулар мен құрма өсетін аймақтың ортасында орналасқан. Бұл – БАӘ-де сақталған жалғыз тау қамалы. Кейінгі қола дәуіріне (б.з.д. 1600–1300 ж.ж.) жататын бұл мекенде жергілікті тұрғындардың қоныстары болған. XIX ғасырда алтын түстес балшықтан тұрғызылған қос мұнаралы қамал 1990 жылдардың соңында қайта жөндеуден өткен. 1819 жылы  бұл маңызды тарихи ескерткіш маңында британ әскерлері мен жергілікті кавасим тайпалары арасында шайқас болған. 239 сатылы баспалдақты еңсеріп, қамалдың шыңына шыққан туристер таулар, пальма ағаштары мен теңіздің таңғажайып көрінісіне куә болады.

БАӘ-де мұнай кен орындарының табылуы

   Рас-әл-Хайма туристерді өзіне тән жоғары сапалы жағажай курорттары, мәдени ескерткіштері мен табиғат аясындағы таңғажайып демалыстарымен баурап алады. Біріккен Араб Әмірліктерінің ең көрікті әмірлігі саналатын бұл қалада шексіз шөлдер мен ақшаңқай жағажайлар алып таулармен әдемі үйлесім тауып, саяхатшыларға сан алуан әсер сыйлайды.
   Рас-әл-Хайма тарихи тамырын көлемі 7 000 жылды құрайтын қола дәуірінен алады. Сол себепті әмірлік аумағында көптеген тарихи ескерткіш пен артефактілер сақталған. Солардың қатарында: маржан жинаушылардың ежелгі ауылы – Әл-Жазира әл-Хамра, таудың басында орналасқан ежелгі бекініс – Дайя тау қамалы, көне сауда орталығы – Джулфар қаласы, ежелгі тұрғындар мекен еткен аймақ – Шимал қонысы бар.
   Әл-Жазира-әл-Хамра – осы аймақта сақталған жалғыз маржан жинаушылар ауылы. Деректер бойынша, бұл ауыл туралы алғашқы жазбалар XIV ғасырдан бастап кездеседі. XIX ғасырда ауылда шамамен 500 үй болған, ал оның тұрғындары, зааб тайпасы, молшылықта өмір сүрген деседі. Алайда, 1968–1971 жылдары БАӘ-де мұнай кен орындарының табылуы ауылдағы өмірді түбегейлі өзгертті. Ауыл тұрғындары Әбу-Даби мен Дубайға жақсы өмір іздеп көшуге мәжбүр болды, ал бос қалған ауыл «ашық аспан астындағы мұражайға» айналды. Қаңырап бос қалған ескі көшелердің бойымен жүрген туристер бұл мекеннен ұмытылмас әсер алып қайтады. Балшықтан жасалған үйлер мен көне ғимараттарға кірген кезде, ауыл босай бастағанға дейін мұнда тұрғындар қалай өмір сүргенін елестетуге болады. Қыс мезгілінде ауыл мәдени өмірдің орталығына айналып, әлемнің түрлі елінен келген суретшілердің туындыларын көруге мүмкіндік береді.
   Дайя қамалы Рас-әл-Хайманың солтүстігіндегі таулар мен құрма өсетін аймақтың ортасында орналасқан. Бұл – БАӘ-де сақталған жалғыз тау қамалы. Кейінгі қола дәуіріне (б.з.д. 1600–1300 ж.ж.) жататын бұл мекенде жергілікті тұрғындардың қоныстары болған. XIX ғасырда алтын түстес балшықтан тұрғызылған қос мұнаралы қамал 1990 жылдардың соңында қайта жөндеуден өткен. 1819 жылы  бұл маңызды тарихи ескерткіш маңында британ әскерлері мен жергілікті кавасим тайпалары арасында шайқас болған. 239 сатылы баспалдақты еңсеріп, қамалдың шыңына шыққан туристер таулар, пальма ағаштары мен теңіздің таңғажайып көрінісіне куә болады.

Ашық аспан астындағы мұражайға айналған мекен