Шеңбер бойымен қозғалыс

Физика

Тақырыптың тесті
Конспект

Табиғатта дененің қозғалыс траекториясы қисықсызықты болатын жағдайлар жиі кездеседі. Көкжиекке бұрыш жасай лақтырылған дененің қозғалысы, Жердің Күнді айнала қозғалысы, велосипед және автомобиль доңғалақтарындағы нүктелердің қозғалысы қисықсызықты болады. Мұндай қозғалыстар айнымалы болады, себебі қозғалысты сипаттайтын шамалар өзгеріп отырады. Егер қозғалыс жылдамдығының модулі тұрақты болса, қозғалыс бірқалыпты қисықсызықты деп аталады. Шеңбер бойымен бірқалыпты қозғалысты қарастырайық. Мұндай қозғалыс түзусызықты қозғалыс кезіндегідей орынауыстыру, жылдамдық, үдеу т.б. кинематикалық шамалармен сипатталады.

Қисықсызықты қозғалыс траекториясы қисық сызық және шеңбердің доғасы болып келетін қозғалыс.

Шеңбер бойымен бірқалыпты қозғалыс - жылдамдық модулі тұрақты қозғалыс υ-const. Дене шеңбер бойымен бір айналым жасағанда жүрген жол шеңбердің ұзындығына тең, орынауыстыру =0, ал жылдамдығы

формуласымен анықталады, яғни

- сызықтық жылдамдық

Сызықтық жылдамдықбірлік уақыт ішінде дененің жүрілген жолын көрсететін физикалық шама. υ [м/с] – шеңбердің жанамасы бойымен бағытталады, яғни шеңбердің әр нүктесінде бағыт өзгеріп отырады.

Бұрыштық жылдамдықбірлік уақыт ішіндегі бұрыштық ығысуды көрсететін скаляр шама. ω [рад/с]; φ [рад] – бұрыштық ығысу (бұрылу бұрышы). Радиан – L доғасының ұзындығы R радиусқа тең болатын φ центрлік бұрыш

Период Т[с]дененің шеңбер бойымен толық бір айналым жасауына кеткен уақыт:

Жиілік ν[Гц=1/с]бірлік уақыт ішіндегі тербелістің саны:

Шеңбер бойымен бірқалыпты қозғалыс үшін:

Центрге тартқыш үдеу (шеңбер бойымен бірқалыпты қозғалыс кезінде)

[м/с2] – (шеңбердің центріне бағытталған, жылдамдық бағытының өзгерісінен туады)

Шеңбер бойымен бірқалыпсыз қозғалыс

ац центрге тартқыш үдеу (жылдамдық бағытының өзгерісін сипаттайды)

ат – тангенциал үдеу (жылдамдық модулінің өзгерісін сипаттайды)

Конспект сұрақтар
  1.   Радиусы 0,5 м дөңгелек 15 м/с жылдамдықпен айналады. Дөңгелектің бұрыштық жылдамдығы
  2. Материалық нүкте радиусы 2 м шеңбер бойымен бірқалыпты қозғалып, бір айналым жасағанда жүретін жолы мен орынауыстыруы
  3. Айналып жатқан дискінің шеткі нүктелерінің сызықтық жылдамдығы , ал айналу осіне 10 см жақын орналасқан нүктелердің жылдамдығы . Дискінің айналу жиілігі
  4. Коньки тебуші радиусы 50 м шеңбердің бойымен 12 м/с жылдамдықпен қозғалады. Коньки тебушінің қозғалысы кезіндегі центрге тартқыш үдеуі
  5. Центрге тартқыш үдеу еркін түсу үдеуіне тең болу үшін автомобиль радиусы 40 м болатын дөңес көпірдің ортасынан өту жылдамдығы (g=10м/с2)
Тақырыптың тесті